Wat is meningokokkenziekte en hoe ernstig is het?

Meningokokkenziekte is een besmettelijke ziekte die je kunt krijgen van een bacterie: de meningokok. Er zijn veel verschillende typen van de meningokok. In Nederland worden sinds 3 jaar meer mensen ziek door de meningokok, type W. Je wordt dan in enkele uren erg ziek. Dat komt omdat de meningokok in je bloed of in je hersenen terecht is gekomen. Je krijgt dan een bloedvergiftiging of hersenvliesontsteking.

Hoe krijg je meningokokkenziekte?

In je lichaam zitten veel bacteriën. Veel bacteriën hebben ook een belangrijke functie in je lichaam. In je maag en darmen zitten bijvoorbeeld bacteriën die ervoor zorgen dat je eten verteert. Van een aantal bacteriën kun je ziek worden. De meningokok is er zo een. Meningokokken zitten vaak in de keel en neus van gezonde mensen.

Meningokokken verspreiden zich door de lucht, dus door te niezen of te hoesten kan de meningokok in de keel of neus van een ander terechtkomen. Maar ook door bijvoorbeeld zoenen kun je besmet raken.  Je hoeft niet ziek te worden van de meningokok. Er zijn verschillende typen. De typen W, B en C komen het meest voor in Nederland.

Hoe vaak komt meningokokkenziekte in Nederland voor?

In 2001 werden veel kinderen ziek door meningokoktype C. Alle kinderen tot 18 jaar konden daarom in 2002 een prik tegen de meningokok C halen. Sinds die tijd worden nog maar weinig mensen ziek van type C. Sinds 2015 worden ieder jaar meer mensen ziek door type W. Kinderen tot 2 jaar, tieners tussen 14 en 20 jaar en ouderen zijn vaker dan anderen ziek door deze bacterie. Ook worden in Nederland mensen ziek door een besmetting door de meningokokbacterie type B.

Ik heb al een keer meningokokkenziekte gehad, kan ik het nog een keer krijgen?

Het komt bijna nooit voor dat iemand 2 keer dezelfde soort meningokokkenziekte krijgt. Als je ziek bent geweest door bijvoorbeeld meningokoktype C, heeft je lichaam tegen dit type afweerstoffen gemaakt. Dat betekent dat je een volgende keer beschermd bent tegen type C. Maar je kunt natuurlijk nog wel ziek worden door een van de andere meningokoktypen.

Hoe kun je je tegen meningokokkenziekte beschermen?

Je kunt je beschermen door je te laten vaccineren. Door een dunne naald wordt een vloeistof in je arm gespoten. Deze vloeistof noemen we vaccin. Het vaccin voorkomt dat je ziek wordt.

Vanuit het Rijksvaccinatieprogramma kunnen kinderen van 14 maanden sinds 2002 gevaccineerd worden tegen meningokokkenziekten. Tot 1 mei 2018 was dat alleen tegen meningokokkenziekte C. Vanaf 1 mei is het tegen meningokokkenziekten A, C, W en Y. Het vaccin is uitgebreid omdat sinds 3 jaar meer mensen ziek worden door een besmetting met meningokoktype W. Er is geen vaccin dat alleen tegen type W (of alleen tegen de typen C en W) beschermt.

Ben je geboren tussen 1 mei 2004 en 31 december 2004? Dan krijg je binnenkort een uitnodiging voor een vaccinatie. Ben je geboren tussen 1 januari 2001 en 1 mei 2004 of in 2005 dan krijg je in 2019, volgend jaar dus een uitnodiging om een prik te halen. Als je een uitnodiging krijgt, hoef je niet voor de vaccinatie te betalen.

Ook mensen die reizen naar een land waar veel meningokokkenziekte voorkomt, kunnen de vaccinatie halen. Zij moeten de vaccinatie wel zelf betalen.

Er is sinds kort ook een prik tegen meningokok type B. Deze vaccinatie is (nog) niet opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma.

Hoe goed werkt de prik tegen meningokokken ACWY?

Om je te beschermen tegen de meningokok, moet je lichaam afweerstoffen tegen de bacterie hebben om niet ziek te worden. Uit onderzoek is gebleken dat de meeste tieners die de prik hebben gehad voldoende afweerstoffen hebben.

Als ik gevaccineerd ben tegen meningokokken ACWY, kan ik dan geen meningokokkenziekte meer krijgen?

Nee, het is nog steeds mogelijk om meningokokkenziekte te krijgen, alleen is de kans veel kleiner. Meningokoktype B kan ook meningokokkenziekte veroorzaken, maar dit komt weinig voor. Er zijn ook andere bacteriën of virussen die hersenvliesontsteking of bloedvergiftiging kunnen veroorzaken, net zoals de meningokok doet. Bijvoorbeeld de pneumokok, de bacterie die HIb-ziekte veroorzaakt en het bofvirus. Tegen alle drie kun je gevaccineerd worden via het Rijksvaccinatieprogramma. Er zijn nog andere ziekteverwekkers die in zeldzame gevallen ook deze ernstige ziekten kunnen veroorzaken, maar daar is geen vaccin tegen.

Is de prik tegen meningokokken ACWY veilig?

In Nederland worden 2 vaccins gebruikt die beschermen tegen meningokokken ACWY. Deze 2 vaccins zijn officieel geregistreerd. Dat betekent dat er onderzoek is gedaan en dat is aangetoond dat ze veilig zijn en werken.

Kan ik ziek worden van de prik?

Van iedere vaccinatie kan je een bijwerking krijgen. Meestal valt het mee. Als je last krijgt van de prik, is het meestal dat je huid wat rood is op de plek waar je de prik hebt gekregen. Die plek kan ook een dag of twee wat hard aanvoelen. Ook kan je bovenarm wat pijn doen. Het beste is om dan je arm gewoon te blijven gebruiken. Je kunt ook lichte koorts krijgen. Na de prik kun je gewoon naar school of sporten.

In Nederland is een onafhankelijke organisatie die bijwerkingen van vaccinaties en geneesmiddelen. Dat is Bijwerkingencentrum Lareb. Als je denkt dat je een bijwerking hebt van een vaccinatie, kun je die bij Lareb melden. Wil je meer lezen over bijwerkingen van een vaccinatie, kijk dan op de pagina van het Rijksvaccinatieprogramma.